Hub Coonen Fine Abstract Sculpture

Cursus Beeldhouwen:

    Materialen

    Een stuk steen
    Wanneer je beeldhouwt, is de steen of het hout waarin of waarmee je werkt van groot belang. Voor het werkproces, maar vanzelfsprekend ook voor het eindresultaat. Zeker wanneer je pas begint met beeldhouwen is de hardheid van de steen van grote invloed. In de cursus wordt gewerkt in speksteen, serpentijn, albast, fruitsteen, etc. Voor al deze stenen geldt dat zij niet al te hard zijn, en dat is gunstig vooral voor de beginnende beeldhouwer.

    Speksteen

    Speksteen is ideaal voor de beginnende beeldhouwer.

    Hard en zacht speksteen

    Speksteen
    Speksteen
    Speksteen bestaat in vele soorten en komt uit alle delen van de wereld. Voor het maken van beelden is de steen uit China, Thailand, Australië, Brazilië en India erg geschikt. Deze steen is zacht tot zeer zacht. Speksteen uit bijvoorbeeld Scandinavië is tamelijk hard. Deze wordt gebruikt voor vloeren, tegelkachels en diverse gebruiksvoorwerpen.
    Speksteen is een steensoort die een hoog talkgehalte bevat en wat zeepachtig aanvoelt. Een veelgebruikte naam voor speksteen is dan ook zeepsteen.
    Speksteen is niet geschikt voor buiten. Het gepolijste oppervlak kan snel dof worden en het binnendringende vocht kan bij vorst de steen doen scheuren.

    Raspen, schaven, polijsten

    Afhankelijk van de hardheid kan speksteen verschillend worden bewerkt. De steen kan goed worden geraspt, gezaagd en gesneden en in mindere mate gehakt. Ook leent de steen zich erg goed om te worden geschuurd en gepolijst. Bij het polijsten komen vaak de mooiste kleuren te voorschijn, die kunnen worden verdiept door de steen in de was te zetten.

    Soms zitten er in speksteen kristallen die erg hard zijn en moeilijk te bewerken. Bepaalde soorten speksteen kunnen heel schilferig zijn. De steen is dan gelaagd en bevat veel breukvlakken waar je bij het bewerken rekening mee moet houden.

    Grillige vormen

    Speksteen is te koop in allerlei vormen en formaten. Ruwe stukken die grof en grillig van vorm zijn en stukken met een of meer zaagkanten. De grillige stukken kunnen heel inspirerend zijn, meer dan de stenen met een of twee zaagkanten.
    Speksteen is ook in veel verschillende kleuren verkrijgbaar, zoals zwart, wit en grijs maar ook roze, bruin, groen, rood, blauw en geel. Vaak komen combinaties van kleuren voor en er zijn oneindig veel kleurnuances.

    Serpentijn

    Serpentijn is bijzonder geschikt als je wat uitdaging bij het beeldhouwen zoekt.
    serpentijn
    serpentijn
    Serpentijn komt uit Zimbabwe. De steen is erg populair en wordt veel door beeldhouwers gebruikt. Serpentijn is bijzonder geschikt als je wat uitdaging bij het beeldhouwen zoekt. De steen geeft zich niet zomaar gewonnen en vraagt de nodige inzet van de beeldhouwer. De hardheid van de steen kan zeer uiteenlopen. De zachtste vorm is bruin en heeft een bijna leemachtige samenstelling. De hardste vorm is 'springstone'. Deze zwarte serpentijn heeft een roestbruine geoxydeerde schil en kan alleen met speciaal gereedschap worden bewerkt. Daarom komt deze soort hier niet meer aan de orde.
    De samenstelling van speksteen kan heel verschillend zijn. Soms is een stuk steen homogeen, maar het is ook mogelijk dat hardere en zachtere delen naast elkaar erin voorkomen.

    Raspen, hakken en schrapen

    De steen is goed te bewerken door middel van raspen, hakken en schrapen. Na het schuren en polijsten krijgt de steen een prachtig glad oppervlak en komen de kleuren goed tot hun recht. De steen kan worden afgewerkt met steenwas. Buiten moet een beeld van serpentijn goed tegen weersinvloeden worden beschermd. Dat kan door de steen met een natuursteenverzegelaar te behandelen. Hierdoor wordt het vocht buitengesloten en is de steen weerbestendig.

    Veel kleuren

    Serpentijn is verkrijgbaar in ruwe brokken, variërend van klein tot groot. Soms zijn de grote brokken door middel van splijten in kleinere stukken opgedeeld. Karakteristiek voor deze stukken zijn de boorgaten en de breukvlakken die aan de zijkant van de steen zichtbaar zijn.
    Serpentijn is verkrijgbaar in zwart, grijs, groen, blauw, oker, oranje en rood. Soms zijn de kleuren puur, maar meestal komen ze in combinatie voor.

    Albast

    Albast is een steen waar je vele kanten mee op kunt. http://www.dirksartistsupplier.nl/pictures/Albast/albast-wit-k.JPG
    Albast komt onder andere uit Italië, Spanje en Egypte. Het is een marmerachtige kalksteen, die als knollen in de grond voorkomt. Albast is een transparante steensoort die bestaat uit niet helemaal uitgekristalliseerd gips. De steen kan melkachtig wit zijn met transparante aderen.

    Transparant

    Albast komt onder andere uit Italië, Spanje en Egypte. Het is een marmerachtige kalksteen, die als knollen in de grond voorkomt. Albast is een transparante steensoort die bestaat uit niet helemaal uitgekristalliseerd gips. De steen kan melkachtig wit zijn met transparante aderen. Maar ook komt de steen voor als helder wit, grijs, roze, roodachtig en bruin. In sommige gevallen vertoont albast blauwe vlekken die een stuk harder zijn dan de rest van de steen. De kleur van albast wordt bepaald door de vindplaats. De aarde en de daarin aanwezige oxiden geven de steen zijn specifieke kleur. Aan de buitenkant vertonen de albastknollen vaak onregelmatigheden. Kleiresten en delen aarde bevinden zich hier voor een deel in de steen. Deze verontreiniging is karakteristiek voor albast en verleent de steen mede hierdoor zijn charme. Door zijn samenstelling is albast niet weerbestendig. Weersinvloeden veranderen een glanzend gepolijst oppervlak in een doffe en ruwe structuur.

    Raspen, hakken, schuren, polijsten

    De hardheid van albast is zacht tot matig. De steen laat zich dan ook gemakkelijk bewerken door middel van raspen, hakken, schuren en polijsten. De bestanddelen van albast doen zich voor als kristallen. Bij het bewerken van de steen leveren deze een korrelig poeder op die stug aanvoelt. Wanneer de steen gepolijst is, werkt het licht er mooi op in. Wanneer de steen niet te dik is, schijnt het licht er diffuus doorheen. Dat komt door het transparante karakter van albast.

    Ongekende mogelijkheden

    Albast is verkrijgbaar in knollen, schijven en blokken. De schijven zijn als plakken gezaagd uit een knol. Ze tonen dan de dwarsdoorsnede van de knol, met als contour de ruw gevormde buitenkant. De blokken zijn uit het hart van de knol gezaagd en zijn het meest zuiver van samenstelling, omdat ze geen verontreiniging bevatten.
    Albast is een steen waar je vele kanten mee op kunt. De verschillende handelsvormen stellen je in staat om uiteenlopend werk te maken. Met name wanneer de marmerachtige uitstraling en het spel met licht je aanspreken, is albast een steen die je ongekende mogelijkheden biedt.

    Technieken

    Aan het werk
    Elke steensoort vraagt zijn eigen behandeling en techniek. Het is belangrijk te weten wat de techniek doet en hoe die zo optimaal mogelijk in te zetten in het vormgevingsproces.
    Ook aandacht voor de plaatsing van een beeld, dat ook deel uitmaakt van het vormgevingsproces.

    Hakken

    Met de verschillende soorten beitels geef je het beeld vorm.

    Het grof aanhakken van de steen doe je met een tandijzer. Door de tanden laat de beitel een spoor van smalle groeven na in de steen. Deze kunnen later met de vlakbeitel worden weggewerkt. Het tandijzer heeft als voordeel dat de slagkracht van de hamer op de beitel, door de ruimte tussen de tanden, verdeeld wordt over een relatief breed gebied. Je kunt hierdoor op een effectieve manier een grote hoeveelheid steen weghakken. Voor het hakken in Franse kalksteen gebruik je een speciaal tandijzer voor zandsteen, met tanden die breed en scherp zijn. Gewoonlijk wordt dit tandijzer gebruikt voor het bewerken van zandsteen. Omdat Franse kalksteen zacht is en een open structuur heeft, is dit type tandijzer ook voor deze steen erg geschikt.
    Om te vlakken gebruik je het scharreerijzer. Dat is een beitel met een brede snede. Vlakken doe je door de beitel onder een hoek op de steen te zetten en door snelle tikjes van de hamer te laten bewegen over de steen. Hierdoor ontstaan lange rijen ondiepe richels die karakteristiek zijn voor de zogenaamde scharreerslag. Voor het hakken van gebogen vormen gebruik je een rondeel. Dat is een beitel waarvan de snede rond geslepen is.

    Afwerken

    slijpgereedschap
    Llinksboven: handslijpsteen, wetsteen; rechtsboven: elektrische slijpmachine. Linksonder: diverse afmetingen vlakbeitels. Rechtsonder: 3 tandijzers, verschillende afmetingen, scharreerijzer, 2 rondelen.
    Voor het vormgeven en afwerken van het oppervlak van de steen gebruik je een vlakbeitel. Zet bij het hakken de beitel zodanig op de steen dat er een dun laagje van wordt afgesneden. De dikte van het laagje kan worden bepaald door de hoek die het snijvlak van de beitel maakt met de steen. Hoe rechter de hoek des te dikker, hoe scherper de hoek des te dunner de laag. De stand van de beitel kun je variëren door de kop van de beitel naar de steen toe te bewegen of er vanaf. Je bent hierdoor in staat de dikte nauwkeurig te bepalen. Door tijdens het hakken de kop van de beitel naar de steen toe te bewegen komt de punt wat omhoog. Je kunt op deze manier een hol vlak hakken. Het hakken van een bol vlak gebeurt andersom, door de kop van de beitel van de steen af te bewegen.

    Kloppen

    Houten kloppers
    Houten kloppers van verschillend gewicht.
    Het gewicht van de hamer bepaalt hoe ver de slag doortrilt in de steen. De kwaliteit van de slag wordt onder andere door de draad van het hout bepaald. Kloppers geven een bepaald type slag, die om zo te zeggen wat vertraagd werkt, wat noodzakelijk is bij het hakken in zachte steen.
    De slagkracht bij het hakken wordt grotendeels teweeg gebracht door het gewicht van de klopper. Het gebruik van een te lichte klopper is niet effectief, het forceert de pols en leidt tot beschadiging van de klopper. Bij een te zware klopper verspil je je kracht. In de praktijk leer je te voelen welke klopper je moet gebruiken. Het is verstandig om tijdens het hakken de klopper regelmatig te draaien. Je voorkomt hiermee dat de klopper aan een kant overmatig slijt.

    Raspen

    Raspen is een eenvoudige manier om de steen vorm te geven.

    Het werkzame deel van de rasp bestaat uit scherpe tandjes, die schuin naar voren staan. Bij de voorwaartse beweging van de rasp snijden deze kleine stukjes van de steen. Bij de beweging naar achteren doen de tandjes niets. Het heeft daarom geen zin om ook bij deze beweging kracht op de rasp uit te oefenen. Het is verspilde energie en de rasp slijt er alleen maar van.
    De hardheid van de steen is bepalend voor de soort rasp die je nodig hebt. Je moet immers een rasp gebruiken waarvan het materiaal harder is dan de steen, anders slijt de rasp af in plaats van de steen.
    Het werkzame deel van de rasp bestaat uit scherpe tandjes, die schuin naar voren staan. Bij de voorwaartse beweging van de rasp snijden deze kleine stukjes van de steen. Bij de beweging naar achteren doen de tandjes niets. Het heeft daarom geen zin om ook bij deze beweging kracht op de rasp uit te oefenen. Het is verspilde energie en de rasp slijt er alleen maar van.
    De hardheid van de steen is bepalend voor de soort rasp die je nodig hebt. Je moet immers een rasp gebruiken waarvan het materiaal harder is dan de steen, anders slijt de rasp af in plaats van de steen.

    raspen
    Linksboven: rechte gritrasp, diverse halfronde raspen. Rechtsboven: diverse marmerraspen. Onder: twee vuistraspen en een messingborstel.
    Door het raspen komt er steengruis tussen de tanden te zitten. Hoe fijner de rasp, des te eerder dit gebeurt. Bij met name vette en korrelige steensoorten als speksteen en albast, loopt de rasp snel vol. Omdat de werking van de rasp hierdoor afneemt, moeten de tandjes regelmatig worden schoongemaakt. Dit doe je met een messingborstel. Messing is zacht en daardoor slijten de tandjes niet. Gebruik nooit een staalborstel, omdat deze is gehard en de rasp bot maakt. Om dezelfde reden is het verstandig raspen gescheiden op te bergen. Daardoor voorkom je dat ze elkaar bot maken. Sla ook nooit met een rasp hard op de steen. Het geharde metaal is namelijk nogal bros en breekt snel.

    Boren

    Boren in speksteen vraagt een speciale techniek.

    Boren
    Elektrische handboormachine. Links: doosje met spiraalborenset. Midden: twee lange steenboren. Voor: korte steenboren in diverse afmetingen.
    Tijdens het boren van het vettige speksteen kan het gebeuren dat de boor zich vastklemt in het gat. Dat komt doordat in de steen warmte en steengruis vrijkomt. Je kunt dit voorkomen door tijdens het boren de draaiende boor regelmatig in het gat naar achteren en naar voren te bewegen. Hierdoor komt het speksteenpoeder met de boor mee naar buiten en is het probleem opgelost.

    Wanneer je in speksteen of albast een gat moet boren dat groter is dan 10 of 12 mm zul je dit moeten doen met een steenboor. Dit kan op zich wel, maar het vraagt meer kracht bij het boren omdat de steenboor minder goed snijdt. De handigste manier is om eerst met de spiraalboor een zo groot mogelijk gat te boren en dat gat vervolgens met de steenboor van de juiste diameter verder uit te boren. Dat kost de minste kracht.

    Schuren

    Schuren doe je altijd van grof naar fijn.

    1884848
    Je kunt het best beginnen met een grove kurk die je aan beide kanten gebruikt. Daarna ga je verder met schuurpapier met de nummers 240, 320, 400, 600, 800, 1000 en 1200. De wisseling van nummer wordt bepaald door de mate waarin het oppervlak van de steen is gladgeschuurd. Pas nadat de krasjes in het oppervlak van de steen overeenkomen met de korrels van het schuurpapier kan een hoger nummer worden gebruikt. Schuurpapier met een hoger nummer schuurt dan de krasjes uit de steen die het papier met een lager nummer heeft achtergelaten. De gladheid van het oppervlak loopt zo gelijk op met de fijnheid van het papier. Wanneer te vroeg een hoger nummer wordt gebruikt zullen er relatief diepe krassen met een te fijn schuurpapier moeten worden weggeschuurd. Dit werkt niet effectief en kan in het ongunstigste geval leiden tot een gladgeschuurd oppervlak met krassen erin.

    Polijsten

    Polijsten doe je met schuurpapier of met polijstwater.

    Het zeer glad schuren van een steen heet polijsten. Behalve met heel fijn schuurpapier kun je dit ook doen met speciale polijstmiddelen, zoals bijvoorbeeld Cerapol. Dit zogenaamde polijstwater bevat een vluchtig oplosmiddel met daarin heel fijn slijppoeder en was. Met een zacht doekje wordt het polijstwater op de steen aangebracht en uitgewreven. Door de schurende werking ontstaat er zo een spiegelend oppervlak. De glans wordt veroorzaakt door het licht dat reflecteert op de gladde steen. De waslaag draagt aan deze reflectie bij en verdiept de kleur van de steen. Omdat water de vette was afstoot, moet de steen bij het aanbrengen van het polijstwater zeer goed droog zijn. Het oplosmiddel met daarin de was kan dan voor een deel de steen indringen. Het oplosmiddel vervluchtigt en de was blijft in de steen achter en beschermt deze tegen vocht.

    Plaatsing van het beeld

    De meest simpele manier is plaatsing op een ondergrond.

    Dynamiek

    Plaatsing van het beeld.
    Zo is het pas af!
    De afmetingen van de ondergrond moeten een relatie hebben met het beeld. Het grondvlak vormt een soort kader, waardoor het beeld wordt begrensd. Daardoor gaat het beeld niet verloren in de ruimte, maar wordt het juist benadrukt. De grootte en de vorm van het grondvlak zijn belangrijk. Een te groot grondvlak maakt het beeld klein en bindt het teveel aan de ondergrond, een te klein grondvlak maakt het instabiel en bindt het juist niet aan de ondergrond. De grootte van het grondvlak bepaalt in belangrijke mate de ruimtelijke werking van een beeld. Ook de richting en de vorm van het grondvlak zijn belangrijk. De richting van een rechthoekig grondvlak kan een relatie aangaan met die van het beeld. Door de stand van het beeld zo te kiezen dat deze richtingen verschillend zijn, krijgt het beeld meer dynamiek.

    In balans

    Zorg bij de plaatsing van een beeld op een pen er altijd voor dat hij in balans is. Een steen in balans valt niet een bepaalde kant op, maar is in evenwicht. Dit geldt zowel gevoelsmatig als voor de verdeling van het gewicht. Vaak gaan deze twee vormen van evenwicht samen. Een beeld moet met zijn gewicht zoveel mogelijk rusten op de pen, zodat er geen zijdelingse krachten op de steen worden uitgeoefend. Je loopt anders het risico dat de steen breekt.

    Plaatsing van het beeld op een sokkel

    Een sokkel moet iets aan het beeld toevoegen.

    Een weloverwogen keuze

    1884600
    Veel zaken kunnen als sokkel dienen: een plaat ijzer, een blokje hout, een stuk steen of een marmeren console. Je moet voorkomen dat de sokkel als materiaal teveel aandacht trekt. Of juist met het beeld teveel een eenheid vormt, waardoor er onbedoeld een ander beeld ontstaat. Juist door te kiezen voor een materiaal dat een contrast vormt met het beeld kan deze mooi worden gepresenteerd. Kortom: een sokkel moet iets aan het beeld toevoegen, mag niet de aandacht afleiden of het overheersen.

    Let op verhoudingen

    Behalve de afmetingen hiervan is ook de afstand die het beeld heeft ten opzichte van de sokkel belangrijk. Door een klein beeldje op een lange pen te plaatsen komt het los van de ondergrond en beheerst het intens de ruimte. Maar ook grote zware beelden kunnen op een bepaalde hoogte de indruk wekken dat ze de zwaartekracht ontstijgen en iets luchtigs krijgen. Houd bij het bepalen van de ruimte tussen sokkel en beeld rekening met het effect dat je er mee beoogt. Let ook op de verhouding van de lengte van het beeld en de pen eronder. Zorg dat deze lengten niet ongeveer hetzelfde zijn. Kijk bij het bepalen van de hoogte van het beeld ook naar de restvorm, de vorm van de ruimte tussen het beeld en de sokkel. Er moet een spanning ontstaan tussen het beeld en de sokkel.

    Het maken van een sokkel

    Keuze uit hout, metaal of steen.

    Een houten sokkel is zelf eenvoudig te maken. Voor een sokkel met pen kun je het best hardhout nemen, omdat dit sterk genoeg is om het gewicht van het beeld te dragen. Als je een console als sokkel wilt, kun je bij de doe-het-zelf-zaak de delen laten zagen en het zelf in elkaar zetten en afwerken. Gebruik hiervoor multiplex of MDF.

    Metalen sokkels zijn niet zo gemakkelijk zelf te maken. Het bewerken van metaal vraagt speciaal gereedschap en apparatuur. Wanneer je kiest voor een metalen sokkel kun je dat dus het best laten maken door een metaalbewerkingsbedrijf.

    Stenen sokkels zijn in vele maten, soorten en kleuren verkrijgbaar bij de speciaalzaken. Het enige wat je dan nog moet doen is het boren van een gat. De pen die in de sokkel wordt bevestigd, kan uit verschillend materiaal bestaan, zoals ijzer, roestvast staal, koper, messing en aluminium. Afhankelijk van de sokkel en het beeld kies je een geschikte pen. Zowel bij doe-het-zelf-zaken als bij de speciaalzaak zijn deze materialen verkrijgbaar.

    Het plaatsen van een pen

    1883627
    Een gat in de sokkel boor je met een elektrische boormachine. Doe dit met behulp van een boorstandaard. Zaag de pen af op de gewenste lengte. Met epoxyhars kun je de pen vastlijmen in de stenen sokkel, bij de houten sokkel sla je de penklemmend vast in het gat. Het gat dat je boort in het beeld moet altijd iets ruimer zijn dan de dikte van de pen. Je voorkomt hiermee dat hetbeeld zich om de pen vastklemt en breekt. Kleine beeldjes kun je met epoxyhars vastlijmen op de pen. Bij grote en zware beelden is dat niet verstandig. Je ontneemt jezelf dan de mogelijkheid om bij transport het beeld van de sokkel te kunnen halen.

    Hulpmiddelen

    Behalve gereedschap heb je om te beeldhouwen ook een aantal hulpmiddelen nodig.
    Beeldhouwbok, boetseerbok, zandkussens en krukje.
    Beeldhouwbok, boetseerbok, zandkussens en krukje.
    Een stevige beeldhouwbok of werktafel is iets waar je niet buiten kunt.Je kunt ook een boetseerbok gebruiken. Deze is draaibaar en in hoogte instelbaar, maar niet groot.
    Ook een zandkussen mag niet ontbreken. Het zand zorgt voor een bed dat zich kan aanpassen aan de vorm van de steen. Je bereikt hiermee dat de steen stabiel ligt en dat de hakslagen enigszins worden geabsorbeerd. De overdracht van de dreunen naar de grond toe worden zo voor een deel beperkt.
    Op de grond bewijst een stuk zeil of plastic zijn nut.
    Om te kunnen tekenen op de steen zijn houtskool, een watervaste stift en vetkrijt erg geschikt. Voor het maken van ontwerpschetsen is het altijd gemakkelijk wanneer je tekenpapier, potlood, liniaal, klei en wat boetseergereedschap tot je beschikking hebt.
    Voor het nat schuren van de steen is een plastic waterbak ideaal. Een stuk schuimrubber onderin voorkomt beschadigingen. Tot slot heb je ook nog wat doeken nodig om je beeld af te drogen en de steenwas of een ander polijstmiddel uit te wrijven.

    Raspen

    Met een rasp kun je op een eenvoudige manier steen bewerken.

    raspen
    Linksboven: rechte gritrasp, diverse halfronde raspen. Rechtsboven: diverse marmerraspen. Onder: twee vuistraspen en een messingborstel.
    Raspen zijn verkrijgbaar in allerlei vormen en maten. Een aantal raspen behoort tot de basisuitrusting van een beeldhouwer: de halfronde rasp, de rechte rasp, de vuistrasp en de marmerrasp.

    De halfronde rasp van boven halfrond en van onderen vlak. De rasp is verkrijgbaar in verschillende lengten en grofheden en wordt gebruikt voor het bewerken van rechte en ronde vlakken.

    De rechte rasp die in deze cursus wordt gebruikt, is een gritrasp (met hardmetalen korrels in plaats van tandjes) in een rechte, platte uitvoering. Deze rasp heeft een grove en een fijne kant. Met name de grove kant is erg geschikt voor het wegraspen van een grote hoeveelheid steen. Gritraspen slijten minder snel en zijn daardoor geschikt voor de hardere steensoorten.

    Verder wordt veel gebruik gemaakt van de vuistrasp: een rondgebogen halfronde rasp waarvan de tandjes zich aan de halfronde buitenkant bevinden. De rasp is erg handig voor het uitdiepen van niet al te grote holle vormen. Bij gebruik wordt de rasp zo in de vuist vastgehouden, dat de tandjes hun werk kunnen doen. Beweeg de rasp wat draaiend naar de massa van de steen toe.

    Marmerraspen hebben altijd twee uiteinden die verschillend van vorm en doorsnede zijn. Marmerraspen komen voor in verschillende grootte en in talloze uitvoeringen. Het is verstandig marmerraspen selectief aan te schaffen en wel zo dat je met een beperkt aantal soorten veel voorkomende bewerkingen kunt uitvoeren.

    Beitels

    Beitels kunnen een snijdende of verbrijzelende werking hebben.

    slijpgereedschap
    Llinksboven: handslijpsteen, wetsteen; rechtsboven: elektrische slijpmachine. Linksonder: diverse afmetingen vlakbeitels. Rechtsonder: 3 tandijzers, verschillende afmetingen, scharreerijzer, 2 rondelen.
    Beitels gebruik je samen met een hamer bij het hakken van steen. Afhankelijk van de hardheid van de steen heeft een beitel een snijdende of verbrijzelende werking.

    De vlakbeitel, ook wel bordijzer genoemd, is in verschillende breedtes verkrijgbaar en wordt gebruikt voor het vormgeven en afwerken van het oppervlak van de steen.

    Een tandijzer is een beitel met twee of meer tanden die in verschillende breedtes en uitvoeringen verkrijgbaar is. Het tandijzer wordt gebruikt om de steen grof aan te hakken, in de vorm van het beeld. Voor het hakken in Franse kalksteen gebruik je een speciaal tandijzer voor zandsteen, met tanden die breed en scherp zijn. Gewoonlijk wordt dit tandijzer gebruikt voor het bewerken van zandsteen. Omdat Franse kalksteen zacht is en een open structuur heeft, is dit type tandijzer ook voor deze steen erg geschikt.

    Het scharreerijzer is een beitel met een brede snede en wordt gebruikt om te vlakken.

    De rondeel is een beitel waarvan de snede rond geslepen is en die wordt gebruikt voor het hakken van gebogen vormen.

    De vorm van de kop van de beitel is bepalend voor de hamer die wordt gebruikt. Een beitel met een afgeschuinde kop is geschikt voor een metalen hamer, een beitel met een ronde kop, de zogenaamde klopperkop, voor een houten hamer. De keuze van beitel en hamer wordt onder andere bepaald door de hardheid van de steen. De steensoorten die in de cursus worden bewerkt, zijn zacht en daardoor geschikt voor een beitel met klopperkop en een houten hamer.

    Messen

    Zachte steensoorten zijn met een mes heel goed te snijden.

    Messen
    Rechts: diverse messen. Links: twee bandmirettes. Voor: metaalzaagblad.
    Afhankelijk van de vorm die je maakt, kun je kiezen voor een groot of een wat kleiner mes. Belangrijk is wel dat het mes stevig is, omdat voor het snijden in steen de nodige kracht is vereist. Erg plezierig om mee te snijden zijn de zogenaamde gipsmessen. Deze messen, die ook veel in de tuinbouw worden gebruikt, beschikken over een stevig handvat en een redelijk lang lemmet. Bij de juiste hantering kan de lengte van het mes gebruikt worden als een hefboom. De kracht die hierdoor op de punt van het mes ontstaat, is enorm. Je bent daardoor in staat om met betrekkelijk weinig kracht in een redelijk harde steen te snijden.

    Behalve snijden kan met een mes ook worden geschraapt. Hiervoor gebruik je de stompe kant van het mes. Hiermee kun je krassen in de steen verwijderen. Ook kan door middel van schrapen de vormspanning van het beeld worden opgevoerd.

    Bandmirette

    Behalve met de stompe kant van een mes kan ook met een bandmirette worden geschraapt. Een bandmirette is een stuk gereedschap dat gebruikt wordt bij het werken in klei. Het bestaat uit een handvat met aan het eind een gebogen vorm van scherp geslepen bandstaal. Een bandmirette wordt met name gebruikt voor die rondingen waar je, bij het schrapen, met het mes niet bij kunt.

    Zagen

    Zagen om de steen snel vorm te geven.

    Zagen
    Onder: boomzaag. Bovenop achter: handzaag. Voor: metaal-zaagbeugel of ijzerzaag.
    Zachte steensoorten kunnen betrekkelijk gemakkelijk worden gezaagd. Voor het zagen kun je gebruik maken van verschillende zagen zoals een junior zaagje, een zaagbeugel of diverse houtzagen.
    Voor het zagen van mergel kun je het best gebruik maken van een handzaag. Deze houtzaag is verkrijgbaar in verschillende lengten. Kies voor een zaag waarvan de tanden niet te fijn zijn, omdat ze anders tijdens het zagen dicht kunnen lopen met steengruis. Wanneer de handzaag voor een blok steen te kort is, kan ook gekozen worden voor een boomzaag. Deze zaag heeft een grote beugel en een zaagblad met zeer grove tanden. Let er bij het zagen met de handzaag op dat je de zaag niet blijvend krom buigt.

    Steenwas-en impregneermiddelen

    Nadat de steen is geschuurd volgt de laatste behandeling: het impregner

     

     

    Beelden voor binnen
    impregneermiddelen
    Diverse impregneermiddelen.
    Beelden van speksteen, serpentijn en albast die voor binnen zijn bedoeld kunnen worden behandeld met steenwas of polijstwater. Steenwas is een onderhoudsmiddel voor natuursteen en is in een tube verkrijgbaar onder de naam Marpol. Marpol wordt als pasta met een doekje op de steen aangebracht en daarna uitgewreven. In plaats van met Marpol kunnen deze beelden ook afgewerkt worden met het hiervoor al genoemde polijstwater van het merk Cerapol. Behalve de licht schurende werking heeft het polijstwater ook een beschermende functie. Marpol kan, wanneer het is opgedroogd, in hoekjes en groefjes witte sporen achterlaten die moeilijk uit te poetsen zijn. Ook is het niet overal even goed aan te brengen. Cerapol heeft deze nadelen niet en kan eenvoudig met een kwastje op minder toegankelijke plaatsen worden aangebracht.

    Gebruik van gereedschappen

    Niet alleen moet je je gereedschap op de juiste manier gebruiken, je moet het ook op een veilige manier gebruiken.

    stofmaskers ed
    Stofmasker, werkhandschoenen, veiligheidsbril en gehoorbescherming.
    Zo is het bijvoorbeeld raadzaam om tijdens het gebruik van steenraspen en beitels werkhandschoenen te dragen.
    Bij het hakken is het handig een niet te lichte klopper te gebruiken. Als je het gewicht van de klopper het werk laat doen, hoef je minder hard te slaan en voorkom je dat je je pols forceert.
    Wanneer je gebruik maakt van een mes, hanteer het dan zo dat je er niet mee kunt uitschieten in je hand.
    Het gebruik van de elektrische handboormachine vraagt speciale aandacht. Voorkom dat tijdens het vast- en losdraaien van de boortjes de machine per ongeluk wordt aangezet. Je kunt dit uitsluiten door steeds de stekker uit het stopcontact te halen. Let er verder op dat geen loshangende haren of delen van je kleding door de draaiende boor worden gegrepen.

    Stof

    Voorkom zoveel mogelijk het inademen van steenstof. Het dragen van een stofmasker is daarom aan te raden, zeker als je gevoelig op je luchtwegen bent. Het prettigst zijn de maskers met een ventiel. Zorg er ook voor dat er tijdens het werken binnen voldoende wordt geventileerd.
    Wanneer je buiten werkt, is het dragen van een stofmasker gelukkig minder nodig. Beperk het opstuiven van stof. Blaas geen stof van het beeld en maak alles zoveel mogelijk met een vochtige doek schoon, zodat het zo min mogelijk stuift. Het stof van speksteen is vet en bevat veel talk, daardoor wordt de vloer glad. Houd hiermee rekening wanneer je met speksteen werkt.

    Scherven

    Draag bij het hakken altijd een veiligheidsbril. De scherven die door het hakken rondspringen, kunnen heel gemakkelijk je ogen beschadigen. Houd ook je omgeving in de gaten. Soms ben je een gevaar voor anderen wanneer je hakt.

    Gewicht

    Elke steen heeft zijn gewicht. Til zoveel mogelijk vanuit je hurken en voorkom dat je je rug forceert. Het is verstandig om werkhandschoenen te dragen bij het verplaatsen van steen, want voordat je het weet, bezeer je een vinger of je hele hand. Let er op dat je een steen altijd stabiel neerlegt. Je voorkomt hierdoor dat hij kan vallen en je verwonden.

    Werkhouding

    Een goede lichaamshouding bij het beeldhouwen is erg belangrijk. Of je nu zittend werkt aan een tafel of staand achter een bok. Voorkom dat je te lang achter elkaar doorwerkt en daardoor wat verkrampt. De meest geschikte werkhoogte bij het hakken is de hoogte halverwege de heup en de schouder. Leg eventueel een extra zandkussen onder de steen om deze hoogte te bereiken. Werk zoveel mogelijk staande in een ontspannen houding. Als je dit niet gewend bent, is dat in het begin even lastig, maar na korte tijd weet je niet beter en kun je een lange tijd achter elkaar blijven hakken.

     

    <terug naar inhoud>